PL EN


Preferencje help
Widoczny [Schowaj] Abstrakt
Liczba wyników
2006 | nr 28 Zeszyt Naukowy Katedry Socjologii i Psychologii | 134--217
Tytuł artykułu

Antynormatywne zachowania mieszkańców dużych miast aglomeracji górnośląskiej okresu zmiany społecznej na przykładzie Gliwic

Warianty tytułu
Anti Normative and Crime Behaviour of Inhabitants of Big Silesian Towns during Social Change. The Gliwice Town Case
Języki publikacji
PL
Abstrakty
Wiedza o kwestiach społecznych w polskich miastach, w szczególności na obszarze Górnego Śląska, po nieomal piętnastu latach trwania procesów transformacji, skłania na obecnym poziomie wiedzy o nich do pewnych podsumowań i wskazania kierunków działań planistycznych i praktycznych. Procesy przeobrażeń ustrojowych, gospodarczych i społecznych odbywają się w makro- i mikroskali. Przemiany te dotyczą wszystkich miast, i tych najmłodszych, i tych najstarszych, do których zalicza się m.in. GLIWICE (Osada lokowana na prawie niemieckim otrzymuje magdeburskie prawa miejskie w 1246 roku - wg niektórych źródeł w: 1254, 1276, 1475). Oprócz wielu pozytywnych, istnieje szereg negatywnych efektów tych przemian, które nie zawsze powstają jako wynik dokonujących się reform. Wszystkie jednak można określić wspólnym pojęciem zjawisk i problemów dezorganizacji społecznej. Ich znajomość jest niezbędna nie tylko dla zapewnienia końcowego sukcesu, zaplanowanych i dokonywanych zmian o charakterze ekonomicznym i politycznym, ale także i tych społecznych - obrazujących, w jakim stopniu przeobrażana jest społeczność miasta - w tym przypadku GLIWIC. Diagnoza i faktyczne poznanie zjawisk i problemów społecznych miasta jest podstawą do formowania społecznej polityki miejskiej. Praktyka ta jest integralnym elementem działań planistycznych większości miast krajów tworzących Unię Europejską. Nie można planować, czy to inwestycji, czy też kreślić strategii rozwoju lub strategii polityki społecznej, bez rzetelnej diagnozy, monitoringu i analizy realnie istniejących zagrożeń dla porządku społecznego. Monitoring problemów i zjawisk społecznych jest też podstawowym elementem procesu ewaluacji i aktualizacji strategii rozwiązywania problemów społecznych w każdym mieście, w tym i w Gliwicach. Modelowe określenie dziedzin polityki społecznej zawiera w sobie punkt dotyczący bezpieczeństwa, któremu nadano numer dziewięć, określając go następująco: Politykę w zakresie bezpieczeństwa publicznego oraz przeciwdziałania szeroko rozumianym zjawiskom dezorganizacji społecznej oraz patologii społecznej. Prezentowane opracowanie powstało na podstawie trzeciego raportu monitorującego diagnozę wykonaną w 2001 roku. W badaniach z 2004 roku przeprowadzono analizy porównawcze danych odnośnie do poszczególnych zjawisk i problemów społecznych. Badania monitorujące studia diagnostyczne mają inne zadania i cele. Po pierwsze, powinny, w przypadku nie posiadania przez gminę strategii polityki społecznej, być bieżącą bazą do działań praktycznych, tak by interwencja samorządu miasta docierała tam, gdzie w najwyższym stopniu jest potrzebna. Drugim zadaniem jest tworzenie i rozszerzanie zasobów informacyjnych, aby w momencie rozpoczęcia prac nad materiałami programowymi samorządu dysponował on aktualnymi, pogłębionymi danymi umożliwiającymi opracowanie realnego i zgodnego z wymogami metodologii tworzenia dokumentu o charakterze planistycznym, czyli strategii. Przedstawione obecnie opracowanie to fragment tej ogólnej całości, ukazujący obraz przestępczości w mieście okresu przeobrażeń. Dorośli i nieletni mieszkańcy Gliwic, którzy weszli w konflikt z prawem i zostali odnotowani przez Sąd Grodzki oraz grupa skazanych prawomocnym wyrokiem Sądów: Okręgowego i Rejonowego w 2004 roku, stanowili ostatnie grupy poddanych badaniu osób. Badanie pozwoliło odtworzyć obrazy cech społecznych mieszkańców, którzy stali się przedmiotem interwencji poszczególnych instytucji społecznych lub ich wsparcia. Określono i ich indywidualne charakterystyki społeczno-demograficzne oraz środowisk społecznych, w których funkcjonowali w momencie interwencji instytucji społecznych. Pogłębione analizy umożliwiły wychwycenie specyfik poszczególnych zjawisk w odniesieniu do Gliwic. Uzyskana struktura przestępczości oraz wzory zachowań przestępczych, i dorosłych i nieletnich w tym mieście, wskazały na pilną potrzebę prowadzenia monitoringu problemów społecznych, także i w innych miastach regionu. Na ich podstawie można przystąpić do konstruowania i wdrażania lokalnych programów i projektów socjalnych umożliwiających organizowanie społeczności lokalnych wokół celu, jakim jest ich własne bezpieczeństwo oraz organizacja społeczna. Wzór badań sprawdzony został w Stanach Zjednoczonych AP już w latach trzydziestych, kiedy nie było jeszcze gotowych rozwiązań nawarstwiających się problemów i zjawisk społecznych w kraju, który właśnie przechodził istotne przeobrażenia po kończącym się Wielkim Kryzysie 1929 roku wraz z nastaniem prezydentury Franklina D. Roosevelta i jego programu restrukturyzacji gospodarki i społeczeństwa zwanego New Deal (Nowy Porządek). Istotny udział w przeobrażaniu społeczeństwa amerykańskiego poprzez badania społeczne i praktyczne programy rozwiązywania zjawisk i problemów społecznych miała szkoła socjologii chicagowskiej. Uzyskanie informacji o nazwach ulic. gdzie popełniono przestępstwa kryminalne, jak również gdzie zamieszkiwali ich sprawcy, umożliwiło stworzenie jednego z rodzajów map problemów społecznych, zgodnie z sugestiami, wypływającymi z metodyki ich konstrukcji, przedstawionej już w pracach szkoły chicagowskiej lat trzydziestych naszego stulecia. Na prezentowane opracowanie składają się następujące moduły: wykroczenia popełnione przez mieszkańców miasta w świetle danych Sądu Grodzkiego w Gliwicach: społeczno-demograficzna charakterystyka sprawców wykroczeń w Gliwicach; ogólna charakterystyka wykroczeń w 2004 roku; przestrzenna dystrybucja wykroczeń w obszarach urbanistycznych miasta Gliwice w 2004 roku; przestępczość kryminalna dorosłych w świetle danych Sądu Grodzkiego w Gliwicach: społeczno-demograficzna charakterystyka populacji przestępców w Gliwicach; ogólna charakterystyka przestępczości kryminalnej w Gliwicach w 2004 roku; przestrzenna dystrybucja przestępczości w obszarach urbanistycznych miasta Gliwice w 2004 roku; przestępczość kryminalna nieletnich w świetle danych Sądu Rejonowego w Gliwicach: społeczno-demograficzna charakterystyka populacji nieletnich przestępców w Gliwicach; ogólna charakterystyka przestępczości kryminalnej nieletnich w Gliwicach w 2004 roku; przestrzenna dystrybucja przestępczości nieletnich w obszarach urbanistycznych Gliwic w 2004 roku. (abstrakt oryginalny)
EN
One of significant levels of Polish changes is filled by processes, which lead to transformation of Polish towns. Those changes refer to all large and small towns, both the youngest and the oldest, which include one of them - Gliwice (settlement based on German law - city rights in 1246) with about 200 000 inhabitants now. Besides many advantages, there are also a lot of disadvantages of these changes which not always origin from proceeding reforms. However, all of them can be called phenomena and problems of social disorganisation. Knowledge of them is necessary not only for gaining the final success, planed and performed economic and political changes, but also these social ones - illustrating in what extend the town community, in this case Gliwice, is reorganised. Need and necessity of diagnosis and actual acknowledging social phenomena and problems constitute the base for forming the social policy of the town. Meaning of sociological researches in this scope was already notified in the 30s of the XX century, by Americans, coping with many town problems, which were being recognised under the similar condition like present Polish ones. Life of town community can be examined on at least a few levels. In this type of diagnosis of social problems the complex researches make the way of getting adequate knowledge. Taking into consideration all meaningful social phenomena and problems in the town was the main target of the authors of the entire project. Whole study of information files of social institutions in Gliwice in 2004 year referred to such social phenomena and problems as: unemployment, social security, dependency issues and social pathology understood as adult crime and juvenile delinquency and minor offences committed by the town population. But, the only last part of that study is presented in this volume. Altogether, 4 594 Gliwice inhabitants, who were on the files of town crime prevention institutions, were examined. Diagnostic researches in these social institutions enable the authors to create a social illustration of population in dimension of all social phenomena and problems. In other words, the point was to create social portraits of people without work, inhabitants endangered by marginalisation and social exclusion, and because of this, supported by social welfare system, people coping with addiction problems. In that part, it was to characterise individuals and social groups, which violated or broke legal norms of social life. Analysis of Silesian town problems, being under process of social changes, could not have been conducted without studies on their spatial distribution. That is why the team of researchers, reconstructing the picture of social problems and issues in Gliwice used maps, to be precise dot maps, which were one of the Chicago school's tool. The authors created eight maps (three of them deals with crime), taking into account specifics to each phenomenon, giving information about 26 344 inhabitants, which were included into monographic researches, showing their distribution in the natural areas of the Gliwice town. Results of these analyses are to serve self-government of the town in a planning process and creating the programmes of the town and its space development. No one can make plans of investments or design development strategy of social problems solving strategy without genuine diagnosis and analysis of actually existing treats for social order. It has to be underlined that a strategy referring to social problems and issues must constitute the significant part of general strategy of borough and town development. The process leading from listing throughout diagnosis to strategy of social issues and problems solving seems to be the only way giving a guarantee of real problem solving for the local powers. Presented work consists of seven modules. Reflections on researching social issues and problems in town generally and Gliwice in particular from methodological point of view can be found in the first of the module. In the next part of this work the authors make an attempt to characterise the town of Gliwice in the perspective of town-planning as well as evolution of its population and local community. It also includes the analysis of Grodzki county situation, which Gliwice is from January 1999, on the background of the other counties in Silesian province. Social disorganisation and social pathology phenomena in Gliwice in 2004 year are being discussed in the next module. Adult and juvenile minor offences and delinquency judged by the Council for Minor Offences of the Regional Court (data on 3216 individuals) and appropriate departments of the Regional Court in this town (data on 1238 adults and 140 delinquents), made a base for analysis of 4594 individuals included in this part of the study. The last, seventh module includes conclusions and in the consequence, based on them directions referring to crime and antinormative behaviour in Gliwice, presenting them in the perspective of local, state and EU programme documents and materials in this scope. (original abstract)
Twórcy
Bibliografia
  • Auleytner J., Głąbicka K.: Polskie kwestie socjalne na przełomie wieków, Warszawa 2001.
  • Bartnicki S.: Geografia przestępczości miejskiej, [w:] Zagrożenia społeczne i warunki oraz środki ich przezwyciężania, "Polska 2000", Wrocław-Warszawa 1987.
  • Bauman Z.: Ponowoczesność jako źródło cierpień, Warszawa 2000.
  • Burgess E.W., Bouge D.J.: Contributions to Urban Sciology, Chicago-London 1964.
  • Czapska J., Widacki J. (red.): Bezpieczeństwo lokalne. Społeczny kontekst prewencji kryminalnej, Warszawa 2000.
  • Czekaj K., Mossakowska T., Niesporek A., Zawartka M.: Gliwice 2001. Kwestie społeczne górnośląskiego miasta u progu XXI wieku, Wyd. Para, Katowice 2002.
  • Czekaj K.: Mapy problemów społecznych jako narzędzie badawcze ekologii humanistycznej, [w:] J. Wódz (red.): Zagrożenia ekologiczne. Warunki życia. Wizje przyszłości, Katowice 1993.
  • Czekaj K.: Obszary zagrożone dezorganizacją społeczną w przestrzeni miasta. Powrót zapomnianej metody, [w:] J. Wódz (red.): Przestrzeń znacząca. Studia socjologiczne, Katowice 1989.
  • Czekaj K., Wódz J.: Miasto - ekologia społeczna - patologia społeczna, Katowice 1991.
  • Czekaj K., Wódz J.: Patologia społeczna w aglomeracji miejskiej regionu Górnego Śląska. Specyfika zjawiska w regionie poddanym restrukturyzacji gospodarki, Warszawa 1993.
  • Danecki J.: Uwagi o kwestiach społecznych, [w:] Kwestie społeczne na przełomie stuleci, Warszawa 1998.
  • Gaberle A.: Patologia społeczna, Warszawa 1993.
  • Kowalak T.: Marginalność i marginalizacja społeczna, Warszawa 1999.
  • Kmiecik-Baran K.: Młodzież i przemoc. Mechanizmy socjologiczno-psychologiczne, Warszawa 1999.
  • Kurczewska. J. (red.): Zmiana społeczna. Teorie i doświadczenia polskie, Warszawa 1999.
  • Kwaśniewski J. (red.): Kontrola społeczna procesów marginalizacji, Warszawa 1997.
  • Ludność, ruch naturalny i migracje w województwie śląskim w 2004 roku, US Katowice 2005.
  • Malikowski M.: Socjologiczne badanie miasta. Problemy pojęciowe, teoretyczne i metodologiczne, Rzeszów 1992.
  • Malikowski M. (red.): Konflikty społeczne w Polsce w okresie zmian systemowych, Z. Seręga, t. 1-2, Rzeszów 2000.
  • Rocznik statystyczny powiatów województwa śląskiego 2001, US Katowice 2001.
  • Rybicki P.: Społeczeństwo miejskie, Warszawa 1972.
  • Siemaszko A.: Granice tolerancji. O teoriach zachowań dewiacyjnych, Warszawa 1993.
  • Siemaszko A. (red.): Atlas przestępczości w Polsce 3, Warszawa 2003.
  • Sorrentino A.: Organizing against Crime: Redeveloping the Neighborhood, New York 1977.
  • Strategia Rozwoju Województwa Śląskiego na lata 2000-2015, Katowice 2000.
  • Sztumski J.: Wstęp do metod i technik badań społecznych, Katowice 1995.
  • Sztumski J., Wódz J. (red.): Społeczności lokalne regionu Górnego Śląska, Wrocław 1987.
  • Sztumski J., Wódz J. (red.): Wybrane problemy przeobrażeń społecznych Górnego Śląska, Wrocław 1985.
  • Sułek A.: W terenie. W archiwum i w laboratorium. Studia nad warsztatem socjologa, Warszawa 1990.
  • Urban B.: Zachowania dewiacyjne młodzieży, Kraków 1998.
  • Wallis A.: Socjologia przestrzeni, Warszawa 1990.
  • Wódz K., Czekaj K. (red.): Szkoła chicagowska w socjologii, Katowice 1992.
  • Wódz J.: Problemy patologii społecznej w mieście, Warszawa 1989.
  • Wódz K. (red.): Social Aspects of Reconstruction of Old Industrial Regions in Europe, Katowice 1998.
  • Wódz J. (red.): Przestrzeń znacząca, Katowice 1989.
  • Wódz J. (red.): Problemy socjologiczne aglomeracji wielkoprzemysłowej Górnego Śląska, J. Sztumski, Wrocław 1989.
  • Wódz J. (red.): Patologia społeczna w starych dzielnicach mieszkaniowych miast Górnego Śląska, Katowice 1983.
  • Wódz J. (red.): Ład społeczny w starej dzielnicy mieszkaniowej. Zagadnienia organizacji i dezorganizacji społecznej, Katowice 1986.
Typ dokumentu
Bibliografia
Identyfikatory
Identyfikator YADDA
bwmeta1.element.ekon-element-000171397027

Zgłoszenie zostało wysłane

Zgłoszenie zostało wysłane

Musisz być zalogowany aby pisać komentarze.
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.