Klauzule abuzywne w polskim obrocie ubezpieczeniowym. Ocena mechanizmów ochrony konsumenta w Polsce na tle rozwiązań niemieckich i francuskich

• Autorzy: Michał P. Ziemiak

Warianty tytułu

Abusive Clause in Polish Insurance Trading. Evaluation of Consumer Protection Mechanisms in Poland Compared with German and French Solutions.

• Języki publikacji: PL

Abstrakty

Pojęcie postanowienia niedozwolonego (zwanego zamiennie "klauzulą abuzywną") pojawiło się na gruncie polskiej cywilistyki stosunkowo niedawno, bo w roku 2000. Do k.c. i k.p.c. wprowadziła je ustawa z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz odpowiedzialności wyrządzonej przez produkt niebezpieczny. Polski ustawodawca dokonując implementacji unijnej Dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, zdecydował się na przyjęcie sądowego systemu ochrony polskiego konsumenta przed skutkami stosowania przez profesjonalistów postanowień niedozwolonych. Wyróżniamy 2 podsystemy kontroli takich postanowień, a mianowicie kontrolę incydentalną (art. 385¹-385³ k.c.) postanowień wzorca lub umowy oraz kontrolę abstrakcyjną postanowienia wzorca umownego w trybie art. 47936 do 47945 k.p.c. System sądowy jest natomiast wspomagany oraz niejako "sprzężony" z systemem kontroli administracyjnej - chodzi tu głównie o kompetencje Prezesa UOKiK oraz nadzoru ubezpieczeniowego, wyrażające się m.in. kontrolą stosowanych przez przedsiębiorców wzorców umownych. Niniejszy artykuł jest próbą syntetycznej oceny przyjętych w Polsce rozwiązań prawnych, pod kątem ich praktycznego zastosowania przez konsumenta oraz przedstawieniem najbardziej interesujących instytucji w systemach prawnych Francji i Niemiec w zakresie problematyki postanowień niedozwolonych. (fragment tekstu)

EN

The main idea of the article is to present the comparison of Polish regulations considering unfair contract terms to French and German solutions. The concept of unfair contract terms (also called abusive clauses) was not introduced into civil law studies in Poland until 2000. Possible alterations in the domestic legislation are also suggested in the article. The most serious allegations towards the so-called incidental inspection are concerned with the necessity to base the action on Article 189 of Civil Procedure Code (Kodeks Postępowania Cywilnego) which considerably obstructs the process of vitiating abusive clauses. In Germany, for example, matters of procedure are regulated, in the scope discussed, by a separate act. The manner of determining or possible exempting party from procedural costs is also questionable. In the case of abstract inspection the most serious procedural accusation is the shortage of possibilities to pursuit other claims by plaintiffs - they may only request adjudging unlawfulness of the model clause. German legislators do not distinguish abstract and incidental inspection avoiding the problems. After the latest amendment of Civil Code (Kodeks Cywilny) from April 2007 the authorization of insured resultant from article 351 paragraph 1-3 of Civil Code (in the case of an insurance agreement entered for the account of somebody else) has become a controversial issue. It is doubtful if the aforementioned regulations can be applicable to the insured who are not party to insurance agreement. A catalogue of the so-called black abusive clauses, that is the list of contractual regulations fallen under the sanction of nullity, is not included in Polish Civil Code. Such catalogue is, however, presented in paragraph 309 of German Civil Code (Bürgerliches Gesetzbuch) therefore it is not necessary to establish the abusiveness. The French Commission on Unfair Contract Terms (Commissions des Clauses Abusives) should also be mentioned as an important solution to manage the problem. The body is entitled exclusively to detect and eliminate unlawful provisions in all economic transactions. In conclusion, the article states that in Poland consumers organizations do not properly represent consumers at courts. (original abstract)

Słowa kluczowe

PL

Klauzule abuzywne; Ochrona konsumenta; Ubezpieczenia

EN

Abusive clauses; Consumer protection; Insurances

• Czasopismo: Rozprawy Ubezpieczeniowe
• Rocznik: 2008
• Numer: nr 1(4)
• Strony: 97--108

Twórcy

autor

Michał P. Ziemiak

• Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Bibliografia

• 1. P. Borawska, Orzecznictwo dotyczące usług ubezpieczeniowych w: E. Łętowska (red.), Nieuczciwe klauzule w prawie umów konsumenckich, wyd.2,Warszawa 2005, s. 335-336.
• 2. A. Daszewski; A. Dąbrowska; E. Kiziewicz; M. Więcko, Wybrane przepisy noweli do kodeksu cywilnego - próba interpretacji, Rozprawy Ubezpieczeniowe, Zeszyt nr 3 (2/2007).
• 3. R. Flejszar, Postępowanie w sprawach gospodarczych. Komentarz., wyd. 2, Warszawa 2007, s. 267
• 4. D. Fuchs, Znaczenie regulacji ustawy o ochronie niektórych praw konsumentów oraz odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny dla ubezpieczeń gospodarczych (cz.2), Prawo Asekuracyjne, 2001, nr 4, s. 20.
• 5. K. Gonera, Komentarz do ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Warszawa 2007
• 6. A. Górski; L. Walentynowicz, Koszty sądowe w sprawach cywilnych. Ustawa i orzekanie. Komentarz praktyczny, Warszawa 2007
• 7. A. Kadzik, Postępowanie w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone (Abstrakcyjna kontrola wzorców umownych), Radca Prawny 2003, nr 4, s. 49.
• 8. E. Kowalewski, Prawo Ubezpieczeń Gospodarczych, wyd. 3, Bydgoszcz - Toruń,2006, s. 259.
• 9. E. Łętowska (red.), Nieuczciwe klauzule w prawie umów konsumenckich, wyd. 2, Warszawa 2005, s. 361 - 362.
• 10. E. Łętowska (w:) Prawo umów konsumenckich, wyd. 2, Warszawa 2002, s. 335 - 336
• 11. E. Łętowska, Prawo Konsumenckie. Ustawa o kredycie konsumenckim, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów, Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji oraz inne teksty prawne, 2006, wyd. 1, Warszawa, s. 15.
• 12. J. Łopuski, Przepisy o umowie ubezpieczenia, Gazeta Ubezpieczeniowa z 01.06.2004 r.
• 13. M. Orlicki, Interes ubezpieczonych jako samodzielna przesłanka działań nadzorczych, Forum Dyskusyjne Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych KNUiFE, Problemy ochrony konsumenta na rynku ubezpieczeń, Warszawa 2006, z. 6.
• 14. M. Orlicki, Pojęcie konsumenta w ubezpieczeniach - uwagi o art. 384 § 5 k.c., (w:) B. Gnela (red.), Ochrona Konsumenta usług finansowych. Wybrane zagadnienia prawne, Kraków - Warszawa 2007
• 15. K. Piasecki, Kodeks Postępowania Cywilnego, Komentarz do art. 1-5054,Warszawa 2006, s. 688-692.
• 16. M. Skory, Klauzule abuzywne w polskim prawie ochrony konsumenta, Kraków 2005, s. 208
• 17. J. Szwaja; A. Tischner, Implementacja dyrektywy 2005/29/WE o zwalczaniu nieuczciwych praktyk handlowych do prawa polskiego, Monitor Prawniczy 20/2007, s. 1117-1122.
• 18. K. Weitz, Postępowanie w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone, (w:) T. Wiśniewski (red.), Postępowanie w sprawach gospodarczych, Warszawa 2007, s. 181
• 19. E. Wieczorek, (w:) Z. Brodecki, Prawo o kontraktach w ubezpieczeniach, Kraków 2003, s. 121.
• 20. T. Zieliński, Koszty sądowe w sprawach cywilnych. Komentarz, wyd. 6, Warszawa 2007.
• 21. M. Ziemiak, "Klauzule abuzywne w prawie ubezpieczeń gospodarczych" praca magisterska przygotowana w 2007 r. pod kierunkiem prof. dr hab. Eugeniusza Kowalewskiego w Zakładzie Prawa Ubezpieczeniowego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.