Od politycznej współpracy do gospodarczej konkurencji - przemysł obronny krajów Europy Środkowo-Wschodniej po upadku ZSRR

• Autorzy: Mieczysław Szlachta , Andrzej Ciupiński

Warianty tytułu

From Political Cooperation to Economic Competition - Defense Industry of the CEE Countries after the Collapse of the USSR

• Języki publikacji: PL

Abstrakty

W artykule przedstawiono zakres i skalę transformacji przemysłów obronnych krajów Europy Środkowo-Wschodniej (EŚW) po zakończeniu zimnej wojny i upadku ZSRR. Punktem wyjścia jest rola i pozycja sektora zbrojeniowego osadzonego w realiach gospodarki centralnie sterowanej oraz jego uzależnienie od polityki ZSRR. Przełom wieków stanowił okres transformacji ustrojowo-gospodarczej, prowadzonej w warunkach głębokiej recesji ekonomicznej. Przemysły obronne EŚW były jednym z sektorów, dla których skutki kryzysu były najbardziej odczuwalne. Polityka gospodarczo-obronna krajów EŚW zmierzała do utrzymania zdolności produkcyjnych uzbrojenia. Przedsiębiorstwa przemysłu obronnego stały się podmiotami prowadzącymi działalność na analogicznych zasadach do pozostałych firm na konkurencyjnym rynku. Do oceny zachodzących procesów wykorzystano metodę analizy porównawczej oraz studium przypadków, uzupełnione elementami statystyki opisowej. W pracy uwaga została skoncentrowana na analizie przebiegu i skutkach badanych zjawisk dla gospodarki i obronności krajów EŚW, uwzględniono przy tym głównie ich skalę i zasięg. Różnorodność wykorzystanych materiałów źródłowych (publikacje naukowe, dokumenty rządowe, dane i analizy niezależnych ośrodków badawczych) pozwoliła na konfrontację dotychczasowych wyników badań i wypracowanie własnych wniosków.(abstrakt oryginalny)

EN

The paper presents the scope and scale of transformation of the defense industries of Central Eastern Europe (CEE) countries after the end of the Cold War and the collapse of the USSR. The starting point is the role and position of the armaments economy sector (armaments economy environment), embedded in the realities of the centrally planned economy, and its submission to the politics of the USSR. The turn of the centuries was a period of political and economic transformation conducted during the conditions of a deep economic recession. The defense industry was one of the economic sectors most affected by the crisis. The economic and defense policy of CEE countries was aimed at preserving the capabilities of the armaments sector. Restructuring activities initiated and forced by the change of the political and economic environment have already brought noticeable effects, even though the process has not yet been completed. Defense industry enterprises have become entities operating on the same terms and conditions as other companies on the competitive market. The method of comparative analysis and a case study supplemented with elements of descriptive statistics were used to evaluate the course of the processes. The study has been focused on the analysis of the course of the changes and examination of effects of the analyzed phenomena for the economy and defense of the CEE countries, taking into account primarily their scale and scope.

Słowa kluczowe

PL

Współpraca; Konkurencja; Przemysł obronny

EN

Cooperation; Competition; Defense industry

• Czasopismo: Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej
• Rocznik: 2021
• Numer: Vol. 19, z. 2 30 lat od upadku ZSRR - konsekwencje dla państw Europy Środkowej i Wschodniej
• Strony: 81--98

Twórcy

autor

Mieczysław Szlachta

• Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy im. Jana Długosza w Częstochowie, Polska

autor

Andrzej Ciupiński

• Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy im. Jana Długosza w Częstochowie

Bibliografia

• AeroVodochody - miliard dolarów strat na interesach z Boeingiem i Sikorskym, "Skrzydlata Polska" 2009, nr 1, https://www.altair.com.pl/magazines/article?article_id=2026.
• Angelov I., "Pooling and Sharing" or "Intelligent Defence" in the Field of Security, "Scientific Journal of Silesian University of Technology. Series Transport" 2019, no. 105.
• Baluk W., Europa Środkowa i Wschodnia w okresie poszukiwania własnej tożsamości politycznej oraz zmian systemowych, "Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej" 2019, z. 1, DOI:10.36874/RIESW.2019.1.2.
• Bergstrom O., Bruggeman F., Ganczewski J., Hartley K., Sellier D., Waelbroeck-Rocha E., Wilke P., Wulf H., Anticipating Restructuring in the European Defense Industry, Paris 2008, https://ec.europa.eu/social/BlobServlet?docId=2431&langId=en/.
• Blockmans S., Crosson D.M., Differentiated Integration within PESCO - Clusters and Cnvergence in EU Defense, "CEPS Research Report" 2019, no. 4
• Ciupiński A., Soja M., Europejska Unia Bezpieczeństwa i Obrony. Struktury, wizje, perspektywy, Warszawa 2020.
• Conversion Survey: Global Disarmament, Demilitarization and Demobilization, Baden-Baden 2002.
• Coward C.M., Bialos J.P., The Bulgarian Defense Industry. Strategic Options for Transformation, Reorientation & NATO Integration, Atlantic Council of United States, "Policy Paper", July 2001.
• Czyż A., Grupa Wyszehradzka - 20 lat współpracy, "Athenaeum. Polskie Studia Politologiczne", t. 42, 2014.
• Duleba A., Shmelev B., Slovak-Russian Relations, [w:] Russia and East Central Europe after the Cold War. A Fundamentally Transformed Relationship, ed. A. Zagorski, Praque 2015.
• Gizicki W., O zasadności istnienia Grupy Wyszehradzkiej, "Rocznik Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej" 2013, z. 1.
• Islam R., Measuring the Peace Dividend: Evidence from Developing Economies, "Defence and Peace Economics" 2007, vol. 18(1).
• Jaworski J., Restrukturyzacja polskiego przemysłu zbrojeniowego, "Prace Komisji Geografii Przemysłu" 2006, nr 9.
• Jurásek E., Obranně-průmyslová spolupráce států V4 do roku 2016, "Vojenské Rozhledy" 2017, nr 26(4).
• Kiński A., Czołg T-72, "Nowa Technika Wojskowa" 1996, nr 2-3.
• Kiss Y., Arms Industry Transformation and Integration. The Choices of East Central Europe, Oxford University Press, 2014.
• Kiss Y., Lost Illusions? Defence Industry Conversion in Czechoslovakia, 1989-92, "Europe-Asia Studies" 1993, vol. 45(6).
• Kiss Y., Regional and Employment Consequences of the Defence Industry Transformation in East Central Europe, "Employment and Training Papers" 32, Geneve 1999.
• Knight M., Loayza N., Villnueva D., The Peace Dividend: Military Spending and Economic Growth, "Policy Research Working Paper" no. WPS 1577, Washington 1996.
• Krč M., Selesovsky J., Ivanek L., Ekonomiczne aspekty rozwoju produkcji zbrojeniowej w Czechosłowacji i Republiki Czeskiej w latach 1918-2000, Warszawa 2004.
• Kukużelewska E., Bartnicki A.R., Grupa Wyszehradzka - nowe wyzwania bezpieczeństwa i perspektywy współpracy, "Rocznik Integracji Europejskiej" 2017, nr 11.
• Lentowicz Z., WB Electronics przejmuje Radmor, "Rzeczpospolita", 29.09.2020.
• Lis A., Kierunki i trendy restrukturyzacji przedsiębiorstw przemysłu obronnego w Stanach Zjednoczonych i Europie Zachodniej, "Przegląd Organizacji" 2005, nr 6.
• Lucian I., Evaluation of the Romanian Defense Industry, "Business and Management Studies" 2020, vol. 6(4).
• Maye D., Autarky or Independence: U.S. vs. European Security and Defense Industries in a Globalized Market, "Journal of Strategic Security" 2017, vol. 10(2).
• Merňák G., Likvidacia vojenských výbušnín v rížii SR, "Obrana" 2004, nr 21.
• Michailova S., Bulgaria in the Process of Systematic Transformation: An Overview, Copenhagen 1997.
• Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP, Eksport uzbrojenia i sprzętu wojskowego z Polski. Raport za rok 2019, Warszawa 2020.
• Oamenii din industria de apărare aiu Guvernul în cătare, "Societate", 22 august 2012.
• Olienyk J., Carbaugh R.J., Boeing and Airbus: Duopol in Jeopardy?, "Global Economy Journal" 2011, vol. 11(1).
• Opriş P., Licenţe străine pentru produse civile şi militare fabricate în România (1946-1989), Bucareşti 2018.
• Outrata R., Conversion and Industrial Policy in the Slovak Republic, [w:] Conversion of the Military Production. Comparative Approach, ed. Z. Kominkova, B. Schmognerova, Bratislava 1993.
• Piątkowski K., Polski przemysł zbrojeniowy na rozdrożu, "Polska w Europie" 2003, nr 1(43).
• Rácz A., Ties Severed from Both Sides: EU-Russia Mutual Dependence in Defence Industry Sector, [w:] Post-Crimea Shift in EU-Russia Relations. From Fostering Interdependence to Managing Vulnerabilities, ed. K. Raik, A. Rácz, Tallinn 2019.
• Radnóti A., Central-Eastern Europe: Still Buying American, For Europe's Goods, [w:] Solving the European Defence Market Puzzle, Brussels 2018.
• Stankiewicz W., Konwersja zbrojeń. Oczekiwania i fakty, Warszawa 1999.
• Szlachta M., Wojskowy potencjał naukowo-techniczny w badaniach na rzecz obronności i bezpieczeństwa państwa, "Gospodarka Materiałowa i Logistyka" 2018, nr 5.
• Szlachta M., Współczesne problemy przemysłu zbrojeniowego Polski. Szanse i wyzwania na przyszłość, [w:] Gospodarka obronna Polski w końcu lat dziewięćdziesiątych, red. J. Płaczek, Warszawa 2001.
• Tůma M., Janošec J., Procházka J., Obranná polityka Čekoslovenské a České Republiky (1989-2009), Praha 2009.
• Walczak W., Umowy offsetowe jako szansa rozwoju spółek polskiego przemysłu obronnego, [w:] Międzynarodowa współpraca gospodarczo-obronna, red. P. Soroka, K. Wątorek, A. Zagórska, Warszawa 2017.

Identyfikatory

DOI

10.36874/RIESW.2021.2.5