Wyniki wyszukiwania - BazEkon

1

Utylizacja materiałów ogniotrwałych z rozbiórki pieców szklarskich

100%

Kaczorowski J.

Szkło i Ceramika

|

2016

|

nr 6

26-27

Sektor materiałów ogniotrwałych w Europie, a w szczególności w Polsce bazuje w dużej mierze na surowcach importowanych. Jednakże, restrykcyjna polityka Chin, głównego dostawcy takich surowców jak grafit, boksyt i magnezyt. w latach 2005-2012 zaobserwowano średni wzrost cen na surowce ogniotrwałe o 75%, a w przypadku grafitu ponad trzykrotny. Jednocześnie światowe zapotrzebowanie na tego typu materiały rośnie. W 2011 r. wynosiło ono 39,15 mln t, podczas gdy w kończącym się roku można je oszacować na 46,3 mln t. Tak duży wzrost związany był przede wszystkim z rynkami krajów rozwijających się, podczas gdy w Europie Zachodniej zapotrzebowanie będzie większe o 0,5% [1]. Na terenie całej Unii Europejskiej stan zanieczyszczenia środowiska jest szacowany na 180 mln t odpadów rocznie, z czego 72% gromadzona jest na składowiskach. Natomiast różny jest sposób ich zagospodarowania, wynoszący od 10% w Hiszpanii do prawie 90% w Niemczech, Danii i Holandii [2]. (abstrakt oryginalny)

2

Nowe możliwości energetycznego wykorzystania gazów o niskiej zawartości metanu

80%

Olajossy A.

Polityka Energetyczna

|

2005

|

8

|

z. 1

27-39

Prezentowany artykuł wskazuje na efektywne możliwości energetycznej utylizacji niskometanowych gazów kopalnianych, sygnalizuje również takie wykorzystanie w odniesieniu do gazów ziemnych o wysokiej zawartości azotu. Przedstawiono zarys koncepcji instalacji częściowego wzbogacania w metan tych gazów do takiego stopnia ich jakości, który jest wymagany dla paliw w urządzeniach kogenerujących energię. Chodzi tu głównie o silniki gazowe napędzane gazem częściowo wzbogaconym w metan i wytwarzające zarówno energię elektryczną, jak też ciepło. (abstrakt oryginalny)

3

Odpady komunalne jako odnawialny surowiec energetyczny - problemy i uwarunkowania związane z jego wykorzystaniem

80%

Gumuła S., Piaskowska-Silarska M.

Polityka Energetyczna

|

2010

|

13

|

z. 2

173-179

W artykule przedstawiono problemy związane z energetycznym wykorzystaniem odpadów komunalnych. Jedna ich tona pozwala uzyskać energię w ilości około 2,6 MWh, w tym 0,6 MWhe i 2 MWht. Odpady komunalne poddawane termicznej utylizacji powinny mieć wartość opałową nie mniejszą niż 5800 kJ/kg. Wielkość ta stanowi granicę autonomicznego spalania odpadów, tzn. spalania nie wymagającego wprowadzenia do kotła dodatkowego paliwa (o wyższej wartości opałowej) wspomagającego proces spalania. Niezwykle ważną i cenną cechą odpadów komunalnych jest fakt, że aż 50% ich składu masowego mogą stanowić składniki ulegające biodegradacji, powstające w wyniku fotosyntezy CO2. Oznacza to, że bilans emisji dwutlenku węgla przy ich spalaniu i tworzeniu w procesie fotosyntezy wychodzi na zero, są więc neutralne w sensie emisji CO2. Mimo to każda propozycja lokalizacji spalarni odpadów komunalnych w Polsce budzi liczne protesty mieszkańców. Drugim czynnikiem hamującym budowę tego typu zakładów są wysokie nakłady inwestycyjne i koszty eksploatacyjne. Bardzo pomocne mogą tu być fundusze z UE w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko. Są to dotacje, które pozwalają pokryć blisko 60% nakładów na inwestycję. Jednak warunkiem ich przyznania jest spełnienie dwóch warunków. Minimalny strumień odpadów powinien wynosić 80 tys. ton/rok, natomiast liczba mieszkańców, na terenie z którego pozyskiwane byłyby odpady dla jednego zakładu termicznej utylizacji, to 300 000-400 000. (abstrakt oryginalny)

4

Możliwości wykorzystania odpadów pogalwanicznych do otrzymywania wysoko zdyspergowanych pigmentów nieorganicznych

80%

Klapiszewska B., Krysztafkiewicz A., Jesionowski T.

Prace Naukowe Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu

|

2004

|

nr 1041 Zielona chemia

189-193

Opisane w artykule badania dotyczyły otrzymywania zielonych pigmentów - krzemianów i tlenków niklu(II) w procesie strącania z roztworów metakrzemianu sodu lub wodorotlenku sodu za pomocą siarczanu(VI) niklu(II) i odpadowego roztworu pogalwanicznego zawierającego również siarczan niklu. Otrzymane krzemiany i tlenki poddano badaniom właściwości fizykochemicznych, takich jak: chłonność wody, ftalanu dibutylu i oleju parafinowego oraz gęstość nasypowa. Poruszona została również kwestia morfologii powierzchni cząstek oraz ich wielkości za pomocą technik SEM i DLS. (abstrakt oryginalny)

5

Wybrane problemy logistyczne, prawne i społeczne zaprojektowania i wdrożenia regionalnego systemu gromadzenia i utylizacji elektronicznych odpadów niebezpiecznych

80%

Drozda M.

Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu. Ekonomia

|

2011

|

17

|

nr 214

57-67

W artykule poruszono problem odpadów elektrycznych i elektronicznych w powiązaniu z różnymi elementami logistycznymi, prawnymi i społecznymi. Przedstawiono akty prawne, które mają za zadanie regulować stronę prawną gospodarki odpadami. Pokazano świadomość ekologiczną społeczeństwa, jak również jej brak odnośnie do ochrony środowiska przyrodniczego. Naświetlono też logistyczny problem zaprojektowania, wdrożenia i utylizacji elektronicznych i elektrycznych odpadów niebezpiecznych. (abstrakt oryginalny)

6

Alternative Fuels - the Economic and Ecological Aspects of Their Use in the Cement Clinker Firing Process

80%

Żymła B.

Economic and Environmental Studies

|

2018

|

nr 1

457-470

Wysokotemperaturowy proces wypalania klinkieru cementowego w piecu obrotowym stwarza warunki do bezodpadowej, termicznej utylizacji odpadów, zgodnie z wymaganiami wynikającymi z Dyrektyw UE. W pracy przedstawiono metody wykorzystania paliw z odpadów w procesie współspalania w piecu obrotowym oraz rodzaje stosowanych paliw alternatywnych i sposób ich wytwarzania. Scharakteryzowano własności fizyko-chemiczne paliw alternatywnych oraz ich wpływ na proces spalania. Na przykładzie badanego pieca omówiono jego własności w procesie współspalania paliw alternatywnych oraz uzyskane wskaźniki techniczno-ekologiczne. (abstrakt oryginalny)

7

Nowe rozwiązania konstrukcyjne biofiltrów wykorzystywanych do unieszkodliwiania substancji odorowych z gazów technologicznych

80%

Marada P., Vaverková M.

Infrastruktura i Ekologia Terenów Wiejskich

|

2010

|

nr 8/2

127-133

Biofiltracja jest jedną z najlepszych dostępnych technologii (BAT), jednak skuteczność usuwania z powietrza substancji zapachowych nie jest 100% (stan bezzapachowy). Celem pracy była ocena skuteczności tej metody oraz rozwój technologii doczyszczania powietrza opuszczającego filtr biologiczny, służący do likwidacji substancji zapachowych powstających w czasie utylizacji odpadów pochodzenia zwierzęcego. (abstrakt oryginalny)

8

Spalanie osadów pokoagulacyjnych zawierających kleje organiczne oraz utylizacja powstałych popiołów

61%

Juraszka B., Piecuch T.

Polityka Energetyczna

|

2007

|

10

|

z. 2

85-101

W ramach tej publikacji przedstawiono wyniki badań spalania osadów pokoagulacyjnych zawierających kleje organiczne. W celu określenia możliwości zagospodarowania popiołów po procesie spalania przebadano przydatność wtórnych odpadów jako wypełniacza mieszanki betonowej do produkcji prefabrykatów budowlanych. Odpady poddano procesowi solidyfikacji. Zastosowano różny udział odpadu wtórnego zamiast cementu (od O do 6% sumy komponentów). Analiza otrzymanych wyników badań pozwala stwierdzić, że osady powstałe w procesie koagulacji i sedymentacji grawitacyjnej po ich odwodnieniu i wysuszeniu nadają się do spalenia. Jest to wygodny sposób utylizacji powstałych osadów. Wartość opałowa osadów pokoagulacyjnych będących przedmiotem badań wynosiła 210)4 kJ/kg, co pozwala na stwierdzenie, że badane osady nadają się do współspalania wraz z miałem węgla kamiennego w ciepłowniach czy elektrociepłowniach. Po procesie spalania powstaje niewielka ilość odpadu wtórnego (kilka procent), który poddano próbie neutralizacji przez cementację (solidyfikację). Zastosowanie tego procesu jest rozwiązaniem skutecznym oraz łatwym technicznie do wdrożenia, spełniającym wymogi ochrony środowiska. (abstrakt oryginalny)

9

Development of an Automated System for the Decentral Fractioning of Municipal Wastes

61%

Vesper H., Erxleben T., Schulze J., Kurpisz M.

LogForum

|

2012

|

8

|

nr 1

39-45

Wstęp: Istnieje ciągle zwiększający się problem ilości niesegregowanych odpadów w osiedlach mieszkaniowych wraz z jego konsekwencjami dla środowiska. Celem tej pracy było przedstawienie propozycji nowego rozwiązania systemu zdecentralizowanego sortowania odpadów komunalnych, które umożliwiają uproszczenie i usprawnienie procesu wraz z obniżką kosztów całkowitych. Metody: W artykule przedstawiono problematykę zwiększania się ilości niesegregowanych odpadów w osiedlach mieszkaniowych wraz z konsekwencjami dla środowiska jak również przedstawiono alternatywne rozwiązania zdecentralizowanego usuwania odpadów. Został także poddane dyskusji wpływ na środowisko oraz efektywność kosztownego mechanicznego sortowania odpadów. Zaprezentowano obecnie stosowane zasady wywozu sortowanych i niesortowanych odpadów wraz z oceną ich zalet i wad. Wyniki i wnioski: W oparciu o tą ocenę zaprezentowano innowacyjne zorientowane na przyszłość rozwiązanie automatycznego systemu zdecentralizowanego segregowania odpadów w osiedlach mieszkaniowych. Nowotworzone systemy są zorientowane na prostszy, tańszy i przyjaźniejszy dla środowiska proces wywozu odpadów komunalnych w osiedlach mieszkaniowych. (abstrakt oryginalny)

10

Spalanie odpadów

61%

Żylicz T.

Aura

|

2019

|

nr 3

14-15

Rozsądne gospodarowanie odpadami zmusza do zastosowania znanej hierarchii, obejmującej powtórne użycie, recykling, spalanie i składowanie. Kolejny szczebel w tej hierarchii powinien być wykorzystany dopiero wówczas, gdy poprzedni nie wystarcza. Spalania części odpadów nie da się uniknąć, ale jego bezpieczna organizacja jest trudna i kosztowna. Z tego względu niejedna spalarnia spowodowała poważne kłopoty dla społeczności, której miała służyć. Dobrze ilustrują to doświadczenia Helsinek i Kolonii. Wynika z nich, że funkcjonowanie spalarni, a zwłaszcza ich budowa, wymaga szczególnej ostrożności i społecznej kontroli. (abstrakt oryginalny)

11

Utylizacja odpadów przemysłu energetycznego zawierających polichlorowane bifenyle

61%

Sobiecka E.

Zeszyty Naukowe. Technologia i Chemia Spożywcza / Politechnika Łódzka

|

2010

|

z. 74, nr 1081

107-120

W pracy dokonano przeglądu literatury dotyczącej biologicznych, chemicznych i termicznych metod utylizacji polichlorowanych bifenyli, które zostały zakwalifikowane przez Komisję Europejską jako odpady niebezpieczne a tym samym wymagają zastosowania specyficznych metod składowania i destrukcji. (strzeszcz oryg.)

12

Diet and the Context of Fruit Industry

61%

Kruczek M., Gumul D., Olech E., Areczuk A., Gambuś H., Drygaś B., Drygaś P.

Economic and Environmental Studies

|

2017

|

nr 2

389-398

Polska jest znaczącym producentem owoców i produktów owocowych na świecie. Przemysł owocowy wytwarza na szeroką skalę podczas przetwarzania owoców pozostałości poprodukcyjne zwane wytłokami owocowymi. Generalnie wytłoki te są składowane na pryzmach i nazywane odpadem poprodukcyjnym. Wytłoki owocowe po procesie przetwarzania nadal cechują się wysoką zawartością składników prozdrowotnych, takich jak: błonnik pokarmowy, pektyna oraz składniki mineralne. Zawierają również duże ilości polifenoli charakteryzujących się wysoką aktywnością przeciwoksydacyjną. Dlatego też mają one wysoki potencjał do reutylizacji w prozdrowotne produkty spożywcze, nie tylko na pasze dla zwierząt czy do produkcji pektyn jak to miało miejsce na chwilę obecną. Wiele z składników wytłoków może być również z powodzeniem wykorzystywana w przemyśle niespożywczym, takim jak przemysł paliwowym lub ulegać innego rodzaju biotransoformacjom. Z tego tez powodu wykorzystanie wytłoków owocowych jako surowca w innych procesach powinno być rozszerzone o otrzymywanie bardziej efektywnych produktów zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju. Ze względu na problem utylizacji pozostałości poprodukcyjnych wskazane jest przedstawienie możliwości dalszego wykorzystania odpadów owocowych i wynikających z nich konsekwencji. (abstrakt oryginalny)

13

Analiza możliwości pozyskania energii z odpadów komunalnych

61%

Piaskowska-Silarska M.

Polityka Energetyczna

|

2012

|

15

|

z. 4

325-336

W pierwszej części artykułu przedstawiono właściwości odpadów komunalnych wytwarzanych w Polsce. Ze względu na skład morfologiczny możemy podzielić je na cztery podstawowe grupy: odpady podatne na procesy przekształcania biochemicznego, termicznego, surowce wtórne oraz odpady nieaktywne. Biorąc natomiast pod uwagę miejsce ich powstawania, wyróżniamy odpady wytworzone w gospodarstwach domowych (68,6%), odpady z handlu, małego biznesu, biur, instytucji (26%) oraz usług komunalnych (5,4%). Jak łatwo zauważyć największą grupę stanowią odpady powstające w gospodarstwach domowych, a wśród nich dominują odpady kuchenne i biologiczne oraz papier, tektura i karton. Są to odpady, które można wykorzystywać do produkcji energii - z biogazu i termicznego unieszkodliwiania. W dalszej części artykułu przestawiono uwarunkowania prawne pozyskiwania energii z procesu termicznego przekształcania odpadów komunalnych. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki i Pracy (Dz.U. 2005 nr 186, poz. 1553), od 2013 r. będzie obowiązywać zakaz składowania odpadów komunalnych o wartości opałowej większej niż 6 MJ/kg. Zatem część odpadów trafiających obecnie na składowiska powinna być spalana w zakładach termicznego przekształcania odpadów. Aby jednak inwestycje takie miały sens, musi być zapewniona minimalna wydajność spalarni na 60 000 Mg odpadów rocznie, średnia produkcja odpadów przypadająca na jednego mieszkańca - około 300 kg rocznie i odzysk surowców wtórnych na poziomie 25%. Stosując powyższe założenia można określić wymaganą ilość mieszkańców, przy której budowa zakładu termicznego przekształcania odpadów jest uzasadniona, na około 270 000. W punkcie trzecim artykułu omówiono uwarunkowania prawne wykorzystania gazu składowiskowego. Zgodnie z nimi, aktywne odgazowanie z odzyskiem energii zaleca się w przypadku składowiska dostarczającego ilość gazu dostateczną do zapewnienia minimum opłacalności inwestycji. Natomiast odgazowanie pasywne dopuszcza się na składowisku generującym resztkowe ilości gazu, nie zagrażającego środowisku, gdzie zastosowanie aktywnego systemu odgazowania nie jest uzasadnione technicznie i ekonomicznie. Według danych Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Ekologii Miast (OBREM), opłacalne jest wykorzystanie energii biogazu, gdy powierzchnia składowiska ma powyżej 3 ha i miąższość złoża wynosi co najmniej 5 m. Najkorzystniejszą metodą pozyskiwania energii, ze względu na dużą sprawność procesu, jest kogeneracja, czyli jednoczesna produkcja energii elektrycznej i cieplnej. (abstrakt oryginalny)

14

Identification of external risk factors: on the example of production of fertilisers based on digestate

61%

Iwaszczuk A., Iwaszczuk N., Yakubiv V.

Acta Innovations

|

2019

|

nr 33

83-89

In the era of renewable energy development, one of the most important problems is the utilisation of residues of production of the so-called clean energy. In the case of biogas plants, the problem is the utilisation of waste after the anaerobic methane fermentation process of the organic substrate. One of the ways to use it is to produce organic and mineral fertilisers. However, the fertiliser plant may be exposed to a number of threats that may prevent its functioning. To avoid this, the factors that carry the risk need to be identified. The purpose of the article is to identify external risk factors for a fertiliser plant based on digestate. The following types of risk were identified as a result of the research: risk of supplying fertiliser components of inadequate quality; risk of noncompliance with deadlines for the delivery of raw materials or their total absence; risk of the presence of eggs of parasites and pathogenic bacteria in fertiliser; price risk; cyclical risk; risk of competition; currency, credit and interest rate risk.(original abstract)

15

Waste Management in Polish Organisations Participating in EMAS

61%

Nycz-Wróbel J.

Zeszyty Naukowe. Organizacja i Zarządzanie / Politechnika Śląska

|

2022

|

z. 158 Modernity of Industry and Sciences = Nowoczesność przemysłu i nauki

443-460

Purpose: The purpose of this paper was to present the activities undertaken in the area of waste management by Polish enterprises participating in the EMAS system, operating in the water supply, sewage and waste management and remediation branches. Design/methodology/approach: The grounds for the assumed research method was the analysis of secondary sources in form of environmental statements. The selection of sample was targeted, the research was complete and included 19 companies participating in EMAS, dealing with water supply, sewage and waste management and remediation. Based on the analysis, groups of most frequent activities in the area of waste management have been determined and specific solutions implemented in each group have been presented. Findings: Polish enterprises mostly performed activities relating to: public educational campaigns, use of a system of measurable indicators, waste treatment or disposal and modification of waste treatment installations. It has been found, despite the fact that research has been made among organisations whose activity mainly involves positive environmental impact, that presented solutions could be implemented or inspire not only businesses with a similar profile, but also those whose operations entail producing and introducing waste to the environment. Research limitations/implications: A certain limitation of the research is the fact that information in environmental reports is not uniform, which makes it difficult to analyse. Not every organisation includes data on specific implemented activities in their environmental reports. The areas of further research may include analysis of solutions implemented by Polish manufacturing companies participating in EMAS, relating to waste or energy efficiency. Practical implications: The key input of the described research includes examples of specific actions that could be implemented by organisations dealing with various types of activity in order to prevent production of waste or reduce the volume of waste. Social implications: This paper describes exemplary solutions that could help organisations in improving their environmental performance relating to waste. Originality/value: The results of conducted research may supplement the previous research concerning the EMAS system. This paper contains guidelines and examples of specific activities that organisations could implement in the field of waste management.(original abstract)

16

Struktury geologiczne perspektywiczne do składowania CO2 w Polsce

61%

Tarkowska R., Uliasz-Misiak B.

Polityka Energetyczna

|

2005

|

T. 8, spec. 1

551-560

Analiza głębokich struktur geologicznych oraz złóż węglowodorów pozwoliła stwierdzić, że w Polsce są warunki do podziemnego składowania CO2 z punktowych źródeł emisji z elektroenergetyki zawodowej. Najlepiej nadają się do tego głębokie poziomy wodonośne dolnej kredy, dolnej jury i dolnego triasu Niżu Polskiego. Występują w nich skały o dobrych własnościach kolektorskich, znacznej miąższości i rozciągłości horyzontalnej, posiadające w stropie pakiet skał nieprzepuszczalnych o znacznej miąższości, dobrze spełniające warunki podziemnego składowania CO2. W obrębie głębokich poziomów K1, J1, T1 wskazano 8 głębokich wymienionych struktur (struktury antyklinalne i rowy tektoniczne) proponowane jako miejsca do podziemnego składowania CO2. Znajdują się one w pobliżu 11 dużych emitentów tego gazu z sektora elektroenergetycznego. Analiza złóż węglowodorów (ropy naftowej i gazu ziemnego) pozwoliła wskazać 4 złoża ropy naftowej oraz 19 złóż gazu ziemnego jako perspektywiczne miejsca dla składowania CO2. (abstrakt oryginalny)

17

Wybrane aspekty prawne podziemnego składowania dwutlenku węgla

61%

Tarkowska R., Uliasz-Misiak B.

Polityka Energetyczna

|

2005

|

T. 8, spec. 1

539-549

Celem artykułu jest przegląd wybranych zagadnień dotyczących aspektów prawnych podziemnego składowania CO2. Wskazano, że podziemne składowanie CO2 w kontekście prawnym jest problemem międzynarodowym, przedstawiono tło prawne geologicznej sekwestracji CO2. W oparciu o wybrane zagadnienia scharakteryzowano wymagania prawne związane z podziemnym składowaniem tego gazu. Nie istnieją międzynarodowe, europejskie lub krajowe ramy prawne, które obejmowałyby wszystkie, a przynajmniej większość zagadnień dotyczących podziemnego składowania dwutlenku węgla. Zaakceptowanie podziemnego składowania dwutlenku węgla jako opcji redukcji tego gazu do atmosfery w celu zapobieżenia zmianom klimatu będzie wymagało od społeczności międzynarodowej ustanowienia nowych i odwołania się do istniejących regulacji prawnych związanych z tym przedsięwzięciem. (abstrakt oryginalny)

18

Wybrane problemy minimalizacji wytwarzania odpadów

61%

Michalski K., Sitko J.

Systems Supporting Production Engineering

|

2016

|

4(16) Metody i Narzędzia Inżynierii Produkcji dla Rozwoju Inteligentnych Specjalizacji

80-89

Problem wytwarzania odpadów zarówno w procesach produkcyjnych, jak i w działalności człowieka nie związanej bezpośrednio z procesami technologicznymi wymaga skutecznego przeciwdziałania. Istnieje konieczność wypracowywania takich wzorców produkcyjnych, handlowych i konsumpcyjnych, które będą sprzyjać ograniczaniu ilości wytwarzanych odpadów i maksymalnego wykorzystania zasobów w nich zawartych. Korzyści minimalizowania odpadów rozpatrywać można zarówno w kategoriach ekonomicznych, jak i środowiskowych i społecznych. (abstrakt oryginalny)

19

Utylizacja podkładów kolejowych

61%

Danik L., Danik P., Miszkiewicz B.

Gospodarka Materiałowa i Logistyka

|

2011

|

nr 7

14-18

Ze względu na wieloletnie zaniedbania polska infrastruktura kolejowa jest w złym stanie i wymaga remontów. Stare podkłady kolejowe traktowane są przez prawo jako odpady niebezpieczne i wymagają utylizacji., o ile nie zostanie wykazane, że stężenie substancji niebezpiecznych jest odpowiednio niskie. Nawet jeżeli podkłady zostaną sklasyfikowane jako odpad nie niebezpieczny, mogą one być szkodliwe dla zdrowia i dlatego wprowadzono szereg ograniczeń ich zastosowania. Przedstawiciele branży kolejowej mają tymczasem wątpliwości co do procedury, w wyniku której podkład kolejowy przestaje być odpadem niebezpiecznym.(abstrakt oryginalny)

20

Wstępne badania własności reologicznych mieszanin popiołowo-wodnych

61%

Malczewska B., Czaban S., Głowski R., Świerzko R., Kiwacz T.

Ekonomia i Środowisko

|

2013

|

nr 2 (45)

128-136

W artykule przedstawiono rezultaty pomiarów wiskozymetrycznych, na podstawie których określa się cechy reologiczne mieszanin popiołowo-wodnych (hydromieszanin). Prezentowane badania dotyczą zmian lepkości po tak zwanym okresie spoczynku (czyli po wymieszaniu składników mieszaniny). Zmiany te są skutkiem zjawiska tiksotropii, typowego dla tego typu układów dyspersyjnych.(fragment tekstu)