W dniach 11-13 maja 2017 r. w Polanicy- -Zdroju odbyła się XI Konferencja ASPE "Psychologia Ekonomiczna", zorganizowana przez II Wydział Psychologii SWPS Uniwersytetu Humanistycznospołecznego oraz Akademickie Stowarzyszenie Psychologii Ekonomicznej. Przewodniczącym komitetu organizacyjnego była dr Agata Sobków, a przewodniczącym komitetu naukowego - dr Jakub Traczyk. Konferencja co roku gromadzi czołowych polskich badaczy zajmujących się takimi obszarami jak decyzje dotyczące finansów i ryzyka, zachowania konsumenckie czy ekonomia. W konferencji wzięli udział również doktoranci oraz studenci studiów magisterskich. Łącznie podczas konferencji odbyło się 11 sesji panelowych, podczas których prezentowane były rezultaty badań dotyczących wyżej wspomnianych dziedzin. (fragment tekstu)
2
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Purpose: Exploring the degree of susceptibility to behavioural biases (the disposition effect, overconfidence, mental accounting, and the sunk cost fallacy) among professional investors (n = 90) from Polish investment banks and brokerage houses and among naive individuals, i.e. psychology students (n = 90) from the Department of Psychology, University of Finance and Management. Design: This study was conducted on a convenience sample. 180 participants represented two 90-person groups, which differ in the level of expertise with a stock market investing filled out ąuestionnaire madę up of four situational exercises, which assessed susceptibility to behavioural biases. Findings: Statistical analyses demonstrated that susceptibility to behavioural biases may not depend on the level of expertise in investing, i.e. a higher level of expertise with investing does not prevent from irrational behavior on the stock market. Research limitations: This study is limited by the relatively smali number of participants, a specific sample of psychology students as naive individuals, who due to their psychological knowledge may be familiar with some biases in this study and the exercises used to measure susceptibility to biases, which could seem somewhat artificial to professionals. Practical implications: Expertise with investing does not necessarily help in making rational decisions. Social implications: This study indicates the necessity of better educating investors to make them aware of psychological aspects of decision making. Originality/value: This study has provided a new insight into the psychological aspects of decision making in the stock market. (original abstract)
Z punktu widzenia prawdy obiektywnej nie jest obojętne to, jak ekonomia postrzega człowieka i jego świat, jakie przyjmuje wyróżniki jego natury i na jakich wartościach skupia swoją uwagę, a także jak definiuje pojęcia, które stają się językiem komunikacji świata nauki. Powstaje pytanie - czy praxis, ceniąca "My", społeczny świat obiektywizujący wartość czynu człowieka, odnajdzie siebie w fikcji heurystycznej, która człowieka uprzedmiotawia, a procesy gospodarcze sprowadza do czysto technicznych. Zagadnienie relacji między ekonomicznym "Ja" a realnym człowiekiem, osadzonym w "My", jest intelektualnie interesujące. Nie roszczę pre-tensji do pełnego rozwinięcia problemu. Pragnę jedynie zwrócić uwagę na kilka kwestii, które mogą być przedmiotem dyskusji. (fragment tekstu)
Opracowanie zawiera rozważania na temat socjologicznych i psychologicznych elementów wpływających na proces oszczędzania. W oparciu o motywy oszczędzania wyszczególnione przez J. Keynesa i Behawioralną Hipotezę Cyklu Życia H. Shefrina i R. Thalera przeprowadzono badanie mające na celu wykrycie tych czynników u osób oszczędzających oraz w stereotypowym obrazie osoby oszczędzającej. Badanie oparto o metodę ankiety zamieszczonej w Internecie. Próba zawierała 54 osoby. Otrzymane wyniki potwierdziły słuszność motywów oszczędzania J. Keynesa za wyjątkiem cechy skąpstwa, którą badani w większości odrzucali. Wyniki ukazały również skłonność osób oszczędzających do prezentowania postawy strategicznej w opozycji do hedonizmu. Badanie nie wykazało by wpływ społeczny i nakłanianie były znaczące dla procesu oszczędzania.(abstrakt oryginalny)
Artykuł omawia wewnętrzne okoliczności jednostek jako czynniki, które mogą powodować niepowodzenie przedsiębiorczości, na które składają się zjawiska psychoekonomiczne i zachowania oportunistyczne. Jest to badanie ilościowe i opiera się na analizie relacyjnej, która wiąże istniejące argumenty dotyczące czynników psychoekonomicznych z niepowodzeniem przedsiębiorczości. Badanie dodatkowo dodaje i analizuje konstrukcję zachowań oportunistycznych jako kolejny możliwy czynnik, który może powodować porażkę przedsiębiorczości. Próbą badania jest 1541 młodych przedsiębiorców z prowincji West Sumatra w Indonezji, którzy doświadczyli niepowodzeń w swoich wcześniejszych firmach. Analizę przeprowadzono przy użyciu analizy regresji wielokrotnej i częściowej, w której użyto protokołu statystycznego. Stwierdzono, że czynniki psychoekonomiczne wraz z oportunistycznymi zachowaniami jednostek w mniejszym lub w większym stopniu spowodowały przedsiębiorczą porażkę w kontekście badania. Badanie sugeruje również, że zachowania oportunistyczne mogą być nie tylko postrzegane jako źródło sukcesu przedsiębiorczości, ale także przyczyniają się do niepowodzenia przedsiębiorczości. To odkrycie wyraźnie pokazuje oryginalność i wartość tego badania, ponieważ dowodzi, że zachowania oportunistyczne można również postrzegać jako czynnik - oprócz innych istniejących czynników psychoekonomicznych (deterministycznych, dobrowolnych i emocjonalnych) - które mogą powodować porażkę przedsiębiorczości. Badanie sugeruje, że wzmocnienie osobowości przedsiębiorczej, cech i aspektów psychologicznych powinno być celem rządu indonezyjskiego w promowaniu i rozwijaniu młodych przedsiębiorców. Aspekty psychologiczne mogą odnosić się do wysiłków zmierzających do wzmocnienia motywów, dojrzałości, racjonalnych procesów decyzyjnych oraz sposobów radzenia sobie z presją społeczną, środowiskową i biznesową. (abstrakt oryginalny)
Celem tego artykułu jest dokonanie zwięzłej prezentacji systemu ekonomii w ujęciu Tadeusza Brzeskiego z przypomnieniem kilku ocen jego dorobku oraz z ponownym odczytaniem psychologicznej teorii gospodarczej i teorii gospodarowania. (fragment tekstu)
7
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
The main goal of the article was to create the list of indicators that diagnose the mental model of entrepreneurship. Two approaches to entrepreneurship were presented: the classic causal approach, in which an entrepreneur focuses on achieving a goal set at the beginning, and the effectual approach, where the identification of available resources and relationships is accompanied by searching for business opportunities and changeability of goals. A mental model of entrepreneurship determines not only the perception of business activity but also determines specific actions undertaken in the course of running a venture. The exploration of entrepreneurship from the perspective of mental models allows to integrate the cognitive and behavioral approach and to make comparisons on different. It enables making comparisons at various levels of detail. The analysis of the literature allowed to formulate several main criteria differentiating the effectual and causal mental model of entrepreneurship. They refer to important aspects of entrepreneurial activity: establishing the company's strategy, the utilization of resources, reactions to unexpected and risky situations, developing business relationships and searching for new solutions. A list of indicators was proposed for each of these areas, which will be used to develop a questionnaire diagnosing the mental model of entrepreneurship(original abstract)
W naukach ekonomicznych, w tym w rachunkowości, szczególnego znaczenia nabrała psychologia i koncepcje psychologiczne jako odpowiedź na kwestionowanie prawdziwości paradygmatu człowieka ekonomicznego. Celem tego artykułu jest analiza polskich tekstów naukowych z dziedziny rachunkowości, które uwzględniają kwestie psychologiczne. Analiza dorobku polskiego środowiska naukowego jest przeprowadzona zarówno pod względem ilościowym, jak i tematycznym artykułów. Dotychczas opublikowane artykuły mają głównie charakter wprowadzający. Za szczególnie wartościowe należy uznać dogłębne i przekrojowe artykuły teoretyczne, które w sposób wszechstronny analizują konkretną zmienną psychologiczną, oraz nieliczne jeszcze artykuły empiryczne. (abstrakt oryginalny)
9
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Celem niniejszej pracy jest wykazanie, w jaki sposób postawa wobec pieniędzy wpływa na spostrzeganie swojej sytuacji finansowej. W badaniu użyto typologicznego podejścia do nastawienia wobec własnych finansów, sprowadzającego je do dwóch postaw instrumentalnych (refleksyjnych zarządców i niezaangażowanych hedonistów) i dwóch postaw symbolicznych (niespokojnych wielbicieli i negujących znaczenie). Wykazano, że osoby o odmiennych postawach wobec pieniędzy różnią się poziomem oceny własnej sytuacji finansowej przy kontrolowaniu dochodu, ale jednocześnie w każdej grupie zależność pomiędzy uzyskiwanym dochodem a oceną swojej sytuacji finansowej ma odmienny charakter. (abstrakt oryginalny)
My objective in this paper is to review the core findings in behavioural literature. This overview is structured around two problems: market inefficiency and agents' irrationality. First, in order to place behavioural finance among other theories, I present the traditional framework for modeling financial markets (section 2). Second, I discuss some market phenomena that cannot be plausibly explained in terms of traditional finance. In the third step, some of the behavioural explanations are introduced as an alternative to the well-established paradigms (section 3). This part has been split into two main building blocks of behavioural research: limits to arbitrage (section 4) and psychology of market participants (section 5). Then, the concluding remarks follow (section 6).(fragment of text)
W artykule omówiono poglądy Georga Akerlofa i Roberta Shillera, którzy sformułowali teorię instynktów zwierzęcych, za pomocą której analizują m.in. przyczyny wybuchu kryzysu na rynkach finansowych w USA w 2007 r. Teoria ta opiera się na pięciu postulatach związanych z psychologią społeczną. Akellof i Shiller w swoich badaniach nawiązują do opinii głoszonych przez Johna M. Keynesa, który również dopatrywał się wpływu czynników psychologicznych na ekonomię.
Artykuł przedstawia wpływ czynników psychologicznych na zjawiska związane z postrzeganiem pieniędzy, zysków oraz strat. Wskazuje, jak iluzja pieniądza, postrzeganie ryzyka czy teoria perspektywy wpływają na postawę wobec różnych sposobów oszczędzania lub inwestowania. Okazuje się, że ludzie chętnie korzystaliby z okazji zarobku, jakie stwarza rynek akcji, lecz wykazują bardzo dużą awersję w stosunku do strat. Produkty strukturyzowane to właśnie takie konstrukcje, które z jednej strony zabezpieczają przed stratami, z drugiej zaś - pozwalają na uczestnictwo w zyskach np. na rynku akcji. (oryginalne streszczenie)
Artykuł jest przeglądem światowych badań ukazujących problematykę psychospołecznych konsekwencji zadłużenia. W tekście przywołane są badania wskazujące na najważniejsze czynniki w powstawaniu zadłużenia, ukazujące wielowymiarowość problematyki. Autor przytacza również dane wskazujące na to, jak ludzie i banki spostrzegają dług, a także przywołuje oryginalne badania nad strategiami stosowanymi przez ludzi w radzeniu sobie z zadłużeniem. (abstrakt oryginalny)
W artykule przedstawiono niektóre psychologiczne zagadnienia mogące okazać się niebezpieczne dla gospodarki opartej na wiedzy. Kapitał społeczny oparty na współdziałaniu i wzajemnym zaufaniu może zostać pomniejszony poprzez takie zjawiska, jak nadmierna rywalizacja, uprzedzenia żywione do członków innych grup czy dyskryminacja. Pośród zmiennych psychologicznych wyróżnione zostały: prawicowy autorytaryzm (B. Altemeyer) i orientacja na dominację społeczną (J. Sidanius, F. Pratto). Ten pierwszy, przejawiając się podporządkowaniem wobec autorytetów, konwencjonalizmem i agresją może być niekorzystny dla procesów gospodarczych poprzez nieufność interpersonalną, bierność i irracjonalność. Orientacja na dominację społeczną związana z akceptacją nierówności międzygrupowych prowadzi natomiast do uprzedzeń, wrogości i agresji. Oba opisywane konstrukty mają pewne cechy wspólne, zaś osoby jednocześnie autorytarne i dominujące mogą stanowić bardzo poważne zagrożenie dla demokracji. Jednym ze sposobów zapobiegania nadmiernemu rozprzestrzenieniu omawianych dyspozycji osobowościowych jest powszechne i racjonalne kształcenie jak największej części społeczeństwa, w tym wskazywanie na nieprawdziwość niektórych przekonań o rzeczywistości społecznej. (abstrakt oryginalny)
Psychologia reklamy jest częścią psychologii ekonomicznej. Biorąc pod uwagę stan dnia dzisiejszego, należy pokreślić, że problematyka ta jest niezwykle często poruszana na różnorodnych polach dyskusyjnych. Niniejszy artykuł ma na celu charakterystykę i analizę wybranych modeli konsumenta i reklamy w aspekcie ich podobieństwa i praktycznego zastosowania. Pojawiające się w sposób ewolucyjny modele klasyczne, kognitywne i holistyczne starały się wyjaśnić zachowania konsumenckie i możliwe do pojawienia się reakcje pod wpływem stosowania różnorodnych bodźców o charakterze reklamowym. Modelowe ujęcie opisanych w artykule procesów wynika z ciągłego dążenia nauki do ich opisu, wyjaśnienia i ujęcia w pewne ramy mające postać właśnie modeli. Tym niemniej ciągle pojawiające się wyniki nowych badań stają się powodem i inspiracją do stworzenia nowych modeli, najpełniej obrazujących aktualny stan wiedzy w dziedzinie psychologii reklamy. (abstrakt oryginalny)
W obliczu wyzwań, przed którymi stanął neoklasyczny paradygmat ekonomii, szczególnego znaczenia nabierają finanse behawioralne, oferujące alternatywny sposób postrzegania procesów zachodzących na rynkach kapitałowych. Odwołując się do psychologii i wskazując na ułomności ludzkiego umysłu, obnażają błędy popełnione zarówno przez inwestorów indywidualnych, jak też profesjonalnych. W czasie ostatniego kryzysu finansowego okazało się, że inklinacjom behawioralnym ulegli nie tylko inwestorzy, lecz także podmioty wspomagające rynek (np. agencje ratingowe) oraz instytucje odpowiedzialne za regulacje (np. banki centralne i nadzory finansowe poszczególnych krajów). W niniejszym artykule w pierwszej kolejności zaprezentowano kalendarium najważniejszych wydarzeń, w sposób pozwalający spojrzeć na sekwencję wypadków i narastanie symptomów kryzysu. Dalej omówiono pokrótce genezę problemu, zwłaszcza z punktu widzenia makroekonomii. W końcu uwaga koncentruje się na behawioralnych aspektach ostatnich turbulencji rynkowych oraz płynących stąd wnioskach i postulatach. (abstrakt oryginalny)
Badacze zajmujący się ekonomią eksperymentalną zidentyfikowali wiele czynników psychologicznych, które istotnie wpływają na proces podejmowania decyzji i udowodnili, że tradycyjne rozumienie racjonalności zachowań ekonomicznych (przyjmujące maksymalizację korzyści jako jedyne kryterium) jest zbyt wąskie, aby opisać zachowania obserwowane w rzeczywistości. Daniel Kahnemann i Amos Tversky są prawdopodobnie najbardziej znanymi naukowcami, którzy łącząc wiedzę psychologiczną i ekonomiczną pokazali wiele przykładów zachowań sprzecznych z powszechnym w ekonomii założeniem o racjonalnym, kalkulacyjnym zachowaniu człowieka. Udowodnili, że psychologia może być pomocna w wyjaśnianiu zachowań ekonomicznych i pokazali celowość badań nad żywym człowiekiem. Ronald Bosman i Frans van Winden z Uniwersytetu w Amsterdamie, przeprowadzili następnie autorskie badanie, będące bezpośrednim rozwinięciem gry "Ultimatum". Stworzyli grę "Power-to-Take", która może być bardzo pomocna w wyjaśnianiu wielu nieracjonalnych z punktu widzenia tradycyjnej ekonomii zachowań ekonomicznych. Autor relacjonuje badanie sprawdzające w jakim stopniu wyniki uzyskane przez Ronalda Bosmana i Fransa van Windena w eksperymentach z użyciem gry "Power-to-Take" są uniwersalne oraz czy podobne wyniki uda się uzyskać również w polskich warunkach. W badaniu wzięło udział 58 studentów ekonomii.
18
Dostęp do pełnego tekstu na zewnętrznej witrynie WWW
Podstawową funkcją ekonomii jako nauki interdyscyplinarnej jest wyjaśnianie ludzkiego działania. Nie jest to możliwe na podstawie jedynie modelowania ekonomicznego. Ekonomia potrzebuje w tym celu psychologii i socjologii. Dzięki takiej kooperacji powstają subdyscypliny ekonomiczne. Celem artykułu jest analiza problemu tworzenia się nauk z pogranicza ekonomii i psychologii pod względem przedmiotowym i metodologicznym. Przeprowadzone rozważania opierają się na badaniach z obszaru metodologii ekonomii, psychologii ekonomicznej, ekonomii behawioralnej i ekonomii eksperymentalnej. Dodatkowym walorem jest wykorzystanie w analizie wyników badań empirycznych, które dotyczyły badania relacji ekonomii i psychologii za pomocą wywiadów ze specjalistami i badań ankietowych.(abstrakt oryginalny)
Celem artykułu jest przedstawienie koncepcji szczęścia w różnej perspektywie w nawiązaniu do ekonomii szczęścia, zarówno jako stanu wewnętrznego dobrostanu, jak i zewnętrznych jego oznak czyli w aspekcie zrównoważonego rozwoju. Czy jest możliwe odczuwanie szczęścia we współczesnym zabieganym życiu? W jaki sposób zdefiniować tak subiektywny stan, jak szczęście? Przecież istnieją w tym względzie różnice pomiędzy poszczególnymi ludźmi, rodzinami, grupami, narodami i kulturami.(fragment tekstu)
Omówiono jeden z procesów poznawczych, heurystykę zakotwiczenia, i jej wpływ na decyzje inwestycyjne na rynku finansowym. Heurystyka zakotwiczenia jest to metoda wnioskowania, która polega na tym, że posługujemy się jakąś wartością lub liczbą w celu sformułowania odpowiedzi na zadane nam pytanie. W omawianym przypadku chodzi o szacowanie wartości, np. indeksu lub ceny akcji, która może zależeć od innych wartości, które stanowią punkt odniesienia tzw. kotwicę. Przedstawiono wyniki badania, którego celem było wskazanie, że heurystyka zakotwiczenia dotyka różnych uczestników rynku, niezależnie od posiadanej wiedzy i umiejętności. Zbadano grupę 222 inwestorów indywidualnych, 84 osoby zawodowo związane z rynkiem finansowym oraz 114 studentów specjalności związanej z rynkiem finansowym.
JavaScript jest wyłączony w Twojej przeglądarce internetowej. Włącz go, a następnie odśwież stronę, aby móc w pełni z niej korzystać.